SHKODRA LIVE 1

Nga BESI BEKTESHI

*****

Mbretëria e gjeneratorëve.

Qyteti i madh i veriut ka mbi 8.000 gjeneratorë deri në 4 kilovatorë dhe llogaritet të ketë rreth 500 gjeneratorë mbi 50 kilovatorë të cilët e bëjnë Shkodrën “kryeqytetin” e këtyre mjeteve që sfidojnë energjinë elektrike në mungesë prej kohësh në qytet. Në fakt për frymë të popullsisë qyteti problematik i Shkodrës i cili sot paguan pak mbi 30% të energjisë, harxhon karburant dhe materiale që zëvëndësojnë elektrikun rreth 50% më shumë lekë për energji, se qytete të tjerë të rëndësishëm të Shqipërisë. Gjeneratorët në Shkodër kanë zhurmën më të madhe në vënd me “këngën” e tyre nga 6-10-të orëshe që shfrytëzohen në punë. Po kështu ndotja serioze në atmosferën e qytetit është rritur tej mase, duke ju bashkuar edhe rreth 20 mijë makinave të qytetit dhe rreth 10 mijë makinave të periferive të saj. Vetëm në lagjen “Parrucë” janë 10 furra buke të cilat punojnë pandërprerje dhe me gjeneratorë me madhësi të ndryshme të cilët habisin çdo të huaj që kalon dhe që nuk ka idenë se si mund të punohet në vitin 2006 me orë të tëra në një sistem urban dhe me vetëm 12 km në vijë ajrore me Vaun e Dejës një gjigand energjitik i cili çon energji deri në 250 km larg. Me të vertetë që Shkodranët paguajnë sidomos në fshat pak energji, por harxhojnë kaq shumë për gjeneratorët dhe aksesorët kundër territ sa barazohen me harxhimet e qëndrës së Tiranës në luksin e tyre vezullues me energji elektrike. Në Shkodër njerzit flasin më zë të lartë në gjysëm të ditës sepse duan të mbysin me zërin e tyre “ulurimën” e gjeneratorëve, kurse çdo çmim shërbimi patjetër që ka edhe shtesën për karburant.

Biçikleta e sotme Shkodrane

Pavarësisht se në ekspozitë, kjo biçikletë si një mjet tradicional i shkodranëve përfytyrohet kështu. Gjithmonë në Shkodër janë vjedhur biçikleta dhe vazhdojnë të vidhen, por ndryshimi qëndron në faktin se sot po të vjedhësh një biçikletë nuk arrestohet askush dhe të gjithë qeshin kur denoncohet vjedhja e një biçiklete. Arësyeja e qindra drynëve që “sigurojnë” biçikletën ka të bëjë jo me pamundësinë në vjedhje por në “aftësinë” e atyre që kanë vjedhur dhe vazhdojnë të vjedhin. Në ditë në Shkodër vidhen rreth 10-15 biçikleta dhe ka zezone vere që akoma më shumë, është sulmi kundrejt tyre. Tashmë riciklimi i tyre kryhet në biçiklistat kontrabandistë të cilët kontrollojnë edhe tregun e të vjedhurave dhe të transformuarave nga modeli i vjedhur origjinal. Zakonisht vjedhjet e biçikletave nuk përbëjnë më asnjë lloj lajmi në Shkodër dhe pikërisht dryni dhe përdorimi i tyre përbën risinë e sotme në qytetin e biçikletave. Por sot Shkodra ka pak njerëz që shkojnë në Shirokë apo Zogaj me biçikletë. Sot në Shkodër ka shumë më pak njerëz që shkojnë në punë në zonën industriale me biçikletë. Biçikleta ka pësuar rënie edhe pse rrugët e brëndësisë së Shkodrës, janë jashtë çdo standarti. Biçikleta e sotme në Shkodër është një mjet i cili vazhdon, por që gjithmonë e më shumë i përket si pronë “drynit”. Nga të dhënat e pa vërtetuara mirë, por të besuara në Shkodër nuk ka familje që nuk ka biçikletë ( apo dhe dy), por gjithashtu nuk ka familje që nuk i kanë vjedhur një biçikletë.

Kali që ka qejf të dalë xhiro në piacë

Jo vetëm që i lënë pa kontroll , por shpesh herë ato rrezikojnë edhe jetën e njerzve apo fëmijëve të cilët kujtojnë se kali është një lojë prej plastike. Ka disa çifte kuajsh që janë pronë e periferisë së madhe të qytetit të cilët kontrollojnë të gjitha lulishtet e qëndrës ku munden të gjejnë pak bar urbanisht të “kontrolluar dhe bio”. Këto kuaj i gjen në kryqëzimin e Parrucës, në atë të Perashit, te Turizmi dhe në lulishten e “5 heronjve” apo atë të qëndrës në shatrivanin e madh. Kuajt shihen në korsitë e dy segmeteve të gjatë rrugorë të Shkodrës, por në korsi të kundërt. Ka pasur raste kur shoferët kanë tentuar të bëjnë shaka, por kanë pritur edhe patkojt e tyre në kofano apo dyer.

Qytetaria e mësuar me këto kuaj nuk besdiset, sepse kafshët megjithse nuk zbatojnë rregulla të qarkullimit, janë zakonisht tepër të urta pavarësisht se lëshojnë aty ku rrinë edhe jashtqitjet e tyre. Askush nuk merret me to dhe askush nuk pyet për to. Për më tepër Bashkia nuk ka dhe fonde por dhe legjistacion të posaçëm për të parë seriozisht problemin e kafshëve që shetisin në qytet të lira e të integruara në qytetërimin tonë urbano-rural.

Barbonët kanë gjetur parajsën

Jo vetëm lypsit e shumtë që ka Shkodra, por edhe barbonët kanë zbuluar në qytetin e madh të veriut parajsën e tyre. Shkodra me të vërtetë një qytet jo shumë i pasur ka një veti të madhe se ju fal shumë lypsave dhe barbonëve. Këto të fundit janë një risi e re e qytetit gati-gati kozmopolit dhe multi racial. Shkodra ka komunitet egjyptian dhe rom. Këto komunitete dhe gabelët që quhen në Shkodër ato që janë zakonisht në anën tjetër të urës së Bunës kanë një pjesë të madhe të integruar, por edhe një pjesë që vetëm lyp dhe kërkon me dorën shtrirë 10 lekëshin e famshëm. Sot janë shtuar edhe barbonët të cilët shpesh herë janë jo vëndalinj, por që jetojnë në këtë mënyrë në Shkodër. Zakonisht në një ditë me diell në qëndër të Shkodrës ka mbi 30 lypsa të vegjël që lëvizin dhe rreth 15 çifte më fëmijë dhe nëna që janë stacionarë. Kurse barbonë janë më pak, por që bien në sy për jetëlëshimin e tyre e cila ndryshon shumë prej lypsave, që nuk kanë një familje dhe shtëpi qoftë dhe çadër. Natyrisht që shoqëria si për shumë gjëra të tjera është e pa ndjeshme dhe kësisoj barbonët qëndrojnë sa qëndrojnë dhe lëvizin duke kontrolluar si lagje tjera, por që zakonisht nuk e vazhdojnë shumë këtë udhëtim të rrezikshëm shpesh herë, për tu kthyer në qëndër të Shkodrës ku ashkush nuk i “gërget”.

Kazanët bosh dhe në mes të rrugës , plehrat jashtë përreth

Shkodra ka kazane plehrash të vendosur kudo. Por në shumë lagje e sidomos ato periferike ato janë vetëm mjete zbukurimi, sepse nuk përdoren. Të gjitha mbeturinat hidhen jashtë dhe me sa duket kjo gjë i zbavit shumë njerzit që nuk janë mësuar të hedhin plehrat në kazan. Problemi i tillë në qytet nuk është një zakon i të gjithëve por “hobi” i disave që nuk mund të qëndrojnë në qetësinë e pastërtisë.

Ajo që ka zakon Shkodra është se kazanat qëndrojnë në mesin e rrugëve dhe pengojnë seriozisht qarkullimin. Nga një bisedë me kreun e Bashkisë Haxhi, mësojmë se nuk mund të bëhet gjë, sepse të gjitha kanalizimet e Shkodrës janë në buzët e fillimit e trotuareve, duke bërë të pamundur krijimin e xhepave për kazana si në të gjithë vendet normale të botës. Gjithsesi me kazana apo pa kazana në Shkodër plehrat vëndin e kanë anash kazanit dhe kjo të ngushëllon disi po të mendosh se mund edhe të ishin edhe shumë larg kazanit.

Kiri, depozita e të gjitha ndyrësirave të qytetit.

Fusha e plehrave gjithmonë pranë Kirit ka krijuar bindjen se ky lumë duhet të jetë një depozitë e ndyrësirave të qytetit. Tashmë e gjithë gjatësia prej 1 km dhe rreth 500 metra gjërësi e shratit të Kirit të ura me të njëjtin emër është një turp me plehra i qytetit më të madh të veiut. Të gjitha këto plehra të hedhura nga njerëz të papërgjegjëshëm dhe që tolerohen nga Bashkia e Shkodrës, shkojnë në Drin dhe ky i çon në Bunë. Mijra kilogram vajra dhe lubrifikante. Kimikate dhe plastmase jo boi degradabile shkojnë të gjitha në një ekositem që ndyhet për ditë. Jo vetëm shteti por edhe as një shoqatë nga mbi 30-të që ka Shkodra nuk ka protestuar për këtë katastrofë ekologjike dhe shkatërrim në periferinë e qytetit ku shteti dhe lokalët mungojnë. Shkodranët në saj të lokalëve dhe qytetarëve që merren me transportin e plehrave dhe depozitimit të tyre të gjitha ato që prodhojnë dhe që janë të ndyta i marrin në lëkurë dhe kontakt me trupin në Drin, Bunë dhe Velipojë kur lahen.

Banorët trima të rinj kapërcejnë edhe kufirin e fundit të betoneve mbrojtës nga tërbimi i Kirit.

Megjithse në këtë zonë ka mbi 20 vite që nuk është hedhur as një metër kub beton përsëri disa pjesë që Kiri nuk i ka marrë, janë akoma. Megjithatë ato sot janë periferi e oborrve të malësorëve që janë ulur dhe kanë gjetur vënd afër pendës së Kirit. Shteti në mungesë i lejon dhe Kiri i mbyt aq më tepër kur KESH-i hep portat e Vaut të Dejës. Janë më shumë se 250 familje që në një gjatësi prej 3 km janë totalisht në një rrezik të vazhdueshëm nga përmbytjet në kohë vjeshte dhe dimri. Kiri si lumi më i pabesë që është nfga u thatë për një orë kthhet në një përbindësh i cili mbyt edhe Shkodrën duke shkaktuar viktima. Megjithse kanë folur edhe dy inxhinierët e digave Kamsi dhe Hoxha dhe si Bashkia e Qarku e dinë, përsëri fonde nuk ka dhe të lajmëruar janë të gjithë. Megjithatë njerzit ulen dhe ndërtojnë shtëpi aty ku rreziku është i sigurtë. Vetëm vitin që kaloi Shkodr u mbyt dy herël dhe po kaq edhe në 2004. Jo vetëm 2500 ha por edhe dy lagje të Shkodrës patën rreth 350 shtëpi totalisht të përmbytura dhe mbi 400 gjysëm të mbytura nga Kiri sëbashku me Drinin.

]

Niko bën punën, që nuk bëjnë policët.

Është nga Saranda dhe komandon me një përkushtim të madh trafikun në qëndër të Shkodrës. Ai vepron midis Bashkisë dhe Prefekturës dhe respektohet nga të gjithë.

Niko jeton në “Shtëpinë e të Moshuarve” në Shkodër dhe jep ndihmën më të madhe në stabilizimin e trafikut të rënduar. Ai është i paisur edhe me mjetin figurativ dhe shenjën e ndalim qarkullimit që vetë policët e trafikurt kanë turp ta mbajnë megjithse si rregullore duhet ta kenë. Niko nuk luan nga vëndi i punës dhe shpçash herë kur shikon se trafiku është i pakët pranë zyrave të shtetit shkon në ndonjë pikë tjetër që ka nevojë. Drejtuesit e mjeteve i falin Nikos ndonjë lek, por ky në dallim nga “kolegët” e tij profesionistë nuk ju vë gjobë përpara se të përfitojë 20-30 lekëshin. Niko edhe kur bie shi është në detyrë dhe nuk shkon në klub për të pirë në orarin e punës. Niko është shëmbulli se si duhet kryer detyra në trafikun e qytetit të Shkodrës. Që kur është Niko edhe policët rrugorë sikur e kanë lënë mbas dore rrugën midis Bashkisë dhe Prefekturës sepse çdo gjë atje shkon “dhjamë” nga përkushtimi i Nikos.

Duam drita, vetëm atëherë kur u ndërrua qeveria

Megjithse Shkodra ka vite që nuk furnizohet me energji elektrike parrullat “Duam drita” apo edhe “Drita duam” dolën, kur edhe Shqipëria po provonte tmerrin e të ndenjurit me 10-14 orë pa drita, si zakonisht qyteti i madh i veriut. Parrullat e shkruajtura kudo edhe në vëndet që përfaqësojnë ideale apo të rënët, kërkojnë të stigmatizojnë situatën e cila politikisht është përdorur dhe keq përdorur më shumë se gjithkund në Shkodër.

Rrugët e brëndëshme të Shkodrës janë një tmerr i vërtetë.

Janë mbi 70% të rrugëve të brëndëshme të Shkodrës që tashmë nuk mbahet mend se kur ju është hedhur asfalto betoni i fundit apo janë rikontruktuar. Mbi 80 km të rrugëve të vjetra dhe të reja në Shkodër nuk kanë më as asfalt dhe as kanalizime duke ju larguar shumë sistemit urban që presupozohet të jetë. Investimet e shtetit janë zero në Shkodër, kurse Bashkia ka shtruar me lekët e veta, vetëm dy rrugë në qëndër dhe një në periferi, por ka riparuar edhe disa dhjetra mijra metra katror asfalt. Shkodra është një nga qytetet që rrugët e ardhjes në qytet dhe daljes për në periferitë e saj i ka të mira dhe ato brënda janë një tmerr i pafund i qytetarëve shkodranë. Megjithse premtimet janë për shumë, akoma nuk ka një shifër apo një plan të madh zhvillimi për të siguruar shtrimin e disa prej segmeteve të rëndësishëm të cilët janë edhe nyjet nevralgjike të zhvillimit dhe qarkullimit. Zakonisht këto rrugë kanë edhe trotuaret të prishura dhe ndriçimin sëbashku me kanalet e ujrave të bardha e të zeza. Këto rrugë janë gjithmonë me ujra në sipërfaqe, pa drita dhe gropa që shkojnë deri në një metër thellësi, kurse pusetat janë të mbyllura fare ose pa funksion.

Kryqëzime të cilat janë “liqene” në verë që qelben dhe në dimër si pista akulli.

Vetëm një kolektor në punë normalisht nga 7-të që ka Shkodra dhe shumica e kanaleve të ujrave të bardha jashtë funksionit e bëjnë qytetin një “shatrivan” të madh ku çdo ujë që duhet të kalojën nën qytet, del në sipërfaqe të tij. Kanalet e ujrave të zeza nuk funksionojnë më sepse janë mbushur me inerte sepse përballojnë edhe shiun apo punimet e qytetarëve për ndërtim. Bashkia jo vetëm që nuk ka fonde, por nga që situata është dramatike nuk di se nga t’ja fillojë. Ndërtimet mbi kolektorë dhe mbi 70-të vite të pa kontrolluar e pranuar kjo gjë edhe nga Haxhi, plotësojnë një kuadër ekzemplar të një degradi urban pa preçedent. Ndërhyrje aty këtu në sistemin e qytetit janë të pjesëshme dhe ka disa rrugë të reja që ju janë realizuar kanalizimet , por gjithsesi Shkodra mbahet në saj të afërsisë me liqenin dhe pjerrësinë e vogël por që egziston, e cila çon të gjithë ujrat aty ku duhet. Në rast të kundërt vetëm 10 minuta shi “Shkodre”janë të mjaftushëm për bllokimin spektakolar të rrugëve të qytetit të cilat kthehen në lumenj. Kryqëzime si ky i “Rusit” janë gjithmonë me ujë të pastër dhe të ndytë që në verë qelbet dhe në dimër është pistë patinazhi.