(Shkodër, më 3 shtator 2008)

Teksa i afrohesh xhamisë madhështore të fshatit Dragoç, minarja 32.5 metra e gjatë, e punuar me mjeshtri dhe sipas arkitekturës osmane, është objekti i parë që të tërheq vëmendjen dhe në një farë mënyre të uron mirëseardhjen, me bardhësinë që e karakterizon, në fshatin, banorët e së cilit nuk kursyen asgjë nga fryma dhe pasuria e tyre për ndërtimin e saj.
Xhamia e Dragoçit, sipas dëshmisë së disa burrave të këtij fshati, muezinit të devotshëm Arif Selimi, z. Ali Fazi, z. Qamil Çela etj., por edhe nga pllaka e vendosur në murin e jashtëm, pranë derës së hyrjes, ka filluar me hapjen e themeleve në vitin 1994. Kontributi i çmuar i burrave të këtij fshati është për t’u marrë shembull. “Ka prej atyre që kanë sjellur edhe pensionin, siç e kanë marrë”- tregon muezini i moshuar i xhamisë! “Një emigrant i këtij fshati, në Mbretërinë e Bashkuar, ka sjellur disa herë kontribute financiare, me të cilat është ndërtuar edhe minarja e xhamisë. Në total, kontributi i tij arrin në rreth 20 milion lekë të vjetra!”- dëshmojnë të gjithë për të riun G. H., që “ka kërkuar të mos i përmendet emri, sepse e ka bërë për riza të Zotit”! Ka edhe prej atyre që dhanë edhe frymën e fundit në shërbim të xhamisë në ndërtim, si rasti i besimtarit Jonuz Halili, për të cilin të gjithë gëzojnë respekt dhe nderim. Teksa më tregojnë për momentet e fundit të jetës së tij “aty, bri minberit duke u munduar për ta fiksuar si duhet”, të gjithë emocionohen dhe e kujtojnë mirë atë ditë, atë orë…
E në një moment vështirësie, teksa xhamia me përmasat 20 m x 12 m, po shkonte drejt trupëzimit, atëherë kur punimet kishin ngecur e askush nuk kishte më asnjë mundësi të jepte më shumë nga ç’kishte dhënë, do të ishte bamirësi i dëshmuar, Shejkh Vehbi S. Gavoçi që me ndërmjetësinë e thirrësit islam Lavdrim Hamja, do të sillte plot 28 mijë dollarë, që do të kishin një ndikim të padiskutueshëm në hovin e madh që i dha fund, dhjetë vite pas fillimit të saj, ndërtimit të xhamisë që nderon jo vetëm Dragoçin e Postribën, por edhe Shkodrën e krejt Shqipërinë!
Në vitin 2004, xhamia e Dragoçit[1] do të hapte dyert për të pritur deri në 600 frekuentues njëherazi, të cilët kishin pritur rreth një dekadë për të ulur kokën në sexhde, në tokën e begatë të xhamisë së tyre, me të cilën kishin pse të mburreshin para kujtdo, me plot krenari besimi, sakrifice, përkushtimi!
Sonte, në këtë natë të qetë të kësaj teravie (e katërta e këtij muaji), sëbashku me thirrësin islam Lavdrim Hamja, erdhëm të faleshim në xhaminë e hijshme, prezenca e së cilës na lidh me kujtimin dhe dashurinë e hoxhës tonë, H. Vehbi S. Gavoçi..!
Hyrja në këtë xhami, për mua që e shkelja për herë të parë, ishte befasuese! Pastërti, ndriçim, rregull, safe të mbushura me një miksim moshash, ku të mbushet syri me të rinj të shumtë, mobilim thuajse perfekt i ambientit të brendshëm, ngjyra të ëmbla, me të cilat janë lyer muret e saj, tapeti i shtruar i përzgjedhur me shumë finesë e shije, tavani prej dërrase, i punuar me mjeshtri dhe përkushtim, vendi i faljes së grave, i gjerë, i rrethuar hijshëm dhe i mbuluar me perde të holla e, në ballë të xhamisë, mbi kokën e mihrabit: “All-llahu ekber”, përkthyer: “Zoti është më i madhi”, ishin detajet e para që më mbushën jo vetëm syrin, por më dhanë një kënaqësi të madhe në zemër, që shumë shpejt u kthye në një kredo, në këtë kontakt të parë me këtë xhami të rrallë!
Hyrjen tonë në xhami e shoqëruan sytë e të pranishëmve, që na pritën me një dashamirësi e ngrohtësi të veçantë. Buzëqeshjet e tyre u paraprinin duarve që zgjateshin për t’u shtrënguar në shenjë miqësie e vëllazërie dashamire islame.
Në mihrabin e xhamisë qëndronte një djalë i ri, imami i kësaj teravie Ervis Hoxhaj, nga Rrash-Vorfa. Tetë rekatet e para të namazit njëzet rekatësh i drejtoi ai, duke na dëshmuar ëmbëlsinë e zërit, rregullat e texhvidit të mësuara në kursin e Kur’anit të kryer në Sauk të Tiranës, e hera-herës edhe mekamin e Ebu Bekër Shatiriut, kënduesit të famshëm të Kur’anit Famëlartë.
Imamin e ri e karakterizonte qetësia. Ishte fjalëpak dhe i sjellshëm. Dashamirë që me sjelljen dhe përkushtimin e tij, dëshmonte ura komunikimi të shëndosha me xhematin e xhamisë së këtij fshati.
Në përfundim të lutjes së bërë me xhemat, në gjuhën shqipe, teksa u shtrëngoja duart burrave, të moshuarve dhe të rinjve që afroheshin për të përsëritur, si të gjithë: “Zoti ta pranoftë! Zoti ta baftë kabull!”, ndjeja një kënaqësi të veçantë, të paparashikuar, që vinte natyrshëm si rezultat i kënaqësisë së përjetuar sonte, në këtë tubim ramazanor.
Me një pjesë të këshillit të xhamisë, qëndruam edhe më gjatë, pasi xhamia kishte nisur të zbrazej. Me përkushtim dëgjoja prej tyre historinë dhjetë vjeçare të xhamisë së re. Peripeci të shumta, pengesa, vështirësi e hera-herës edhe momente ankthi, i kishin shoqëruar në këtë maratonë të gjatë, në ndërtimin e saj.
Ata flisnin me shumë pathos për xhaminë e tyre. Dukej qartë se ajo ishte kthyer në një pjesë të rëndësishme në jetën e secilit prej tyre. Nuk e mendonin atë pa xhaminë e tyre. Me të mburreshin. Me të krenoheshin. Me të gëzoheshin. Prej saj merrnin imdad për të vazhduar rrugën e bamirësisë e optimizmit! Prej saj merrnin energji e vullnet për t’u përballur me vështirësitë e jetës! Ishte xhamia e jetës së tyre!
Xhamia e Dragoçit, të cilën u përpoqa ta përshkruaj e ta rrëfej në këto pak rreshta të kësaj nate, ishte aty, para syve të mi. Teksa e shikoja (duke mos u ngopur me bukurinë dhe hijeshinë e saj), me zemër lutesha për të gjithë banorët e këtij fshati, dëshira dhe vullneti i të cilëve, për të patur një xhami madhështore, nuk i pengoi në asnjë ditë prej ditëve të dhjetë viteve mundë e përkushtim, për të arritur në këtë ditë të shumëdëshiruar..!

Muhamed Sytari

——————————————————————————–

[1] Në lidhje me këtë fakt, Artur Halili, ndër të tjera, do të shkruante: “Me datë 11 qershor 2004 u bë përurimi i xhamisë së fshatit Dragoç. Me këtë rast u bë edhe këndimi i Mevludit. … ndërtimi i së cilës kërkoi një punë 10- vjeçare në periudhën 1994-2004, kostoja e së cilës arriti në 110 milionë lekë të vjetra… Një ndihmesë të madhe dhanë edhe bijtë dhe bijat emigrantë të këtij fshati dhe të fshatrave përreth… Nga i gjithë ky kontribut u arrit ndërtimi i kësaj xhamie … një ndër xhamitë më të bukura të rrethit të Shkodrës…” – (Kronika me titull: “U përurua xhamia e fshatit Dragoç”, në gazetën “Udha Islame”, nr. 22, korrik 2004, fq. 11). Paradoksalisht, përveç kronikës së lartpërmendur, asnjë shkrim i detajuar për madhështinë e kësaj xhamie dhe sakrificën e banorëve të këtij fshati për ndërtimin e saj, nuk ekziston. Jo vetëm kaq, por asnjëherë, asnjë foto e kësaj xhamie nuk është publikuar në shtypin islam të kohës e në vijim!? Paradoksalisht, ndodh edhe kështu!?

123►

Autori: http://www.muhamedsytari.net

(Shkodër, më 6 shtator 2008)  

“Katundi i Drishtit – dikur qytet në zâ – qi âsht nji nga mâ të mëdhajat katunde të Postrribës, fillon ç’prej urës së Mesit fill për të gjatë rruge bregu Kiri gjith kund, n’e rrmaktë, deri në Rrasek e mandej në të dy brigjet e shkon deri sosë Amaraj, deri aty ku ky lum rrëxohet, përtej urës së Vizit…

   Shumica e këtij vêndi âsht shkamb, gurishtë, rreshpe e bokë e kuqe…”[1]

   Ky është një përshkrim i shkurtër, bërë shumë kohë më parë për fshatin e Drishtit, drejt së cilit jemi nisur sonte, në kërkim të kënaqësisë hyjnore, namazit të teravisë, dhikreve, lutjeve e takimit me vëllezërit tanë atje.

   Teksa kalonim mbi urën e Mesit, errësirës që dominonte përreth i jepte dritë, me dritën e saj, hëna e re e këtij muaji të madhërueshëm, që kishte hyrë në natën e saj të shtatë. Ajo, me shkëlqimin rrezatues që e karakterizon, përveç kënaqësisë së vështrimit drejt saj, na bëhej edhe shoqëruese e sjellshme, në rrugëtimin tonë drejt xhamisë së Drishtit, për të falur teravinë me besimtarët atje.

   Nga aty, rruga drejt fshatit Drisht është shumë e vështirë. Kushedi qysh kur nuk është vënë dorë mbi të?! Kushedi kur u është bërë premtimi i fundit banorëve të kësaj zone për miradi e mrekulli, nga ndonjë sharlatan mashtrues, vjedhës votash?!

   Kudo errësirë, rrugë të shkatërruara, gurë, pluhur, erë varfërie e nëpërkëmbje! Ah, shqiptarët e ngratë dhe mjerimi i tyre që i ndjek kudo, hap pas hapi, qeveri pas qeverie, deputet pas deputeti, zgjedhje pas zgjedhjesh! Shqipëria evropiane?!

   Me dritat e makinës, arrijmë të orientohemi disi dhe bri një lokali të mbyllur, marrim kthesën për të hyrë në një qorrsokak, në të majtë të së cilit ndodhet xhamia e vjetër e fshatit Drisht.

   Xhamia e këtij fshati është e moçme[2] dhe thuajse përdhese, ndonëse aty-këtu shihet dora e meremetimit nga banorët e këtij fshati. Shihet tavani prej dërrase, muret e brendshme të veshura poashtu me dërrasë etj. Por, gjithësesi, ajo mbetet  në gjendje të varfër e me shumë nevoja për të qenë një xhami shumëfunksionale e një qendër e mirëfilltë bashkëkohore për besimtarët frekuentues të saj, ndonëse pasuritë vakëf nuk i mungojnë! Edhe pse e pasur në pamje të parë, tokat e xhamisë duken të zaptuara e të tjetërsuara, si shumica e vakëfeve në vendin tonë, ku gjurmët famëkeqe të murtajës femohuese komuniste nuk ka shi qytetërues që t’i fshijë!? A u merret qira tjetërsuesve të tokave vakëf të kësaj xhamie? Nëse po, a shfrytëzohen ato të ardhura për restaurimin dhe mirëmbajtjen e këtij institucioni islam me vlera historike (duke parë edhe lashtësinë e saj)? E nëse jo, deri kur?

   Këto janë disa pyetje dhe reflektime që të vijnë vetvetiu teksa merr të hysh në xhaminë e vjetër të Drishtit, në murin ballor të së cilës varet një foto e Marubit të famshëm, që tregon mjaft qartë e bukur hijeshinë dhe madhështinë e minares së gurtë të kësaj xhamie, kohë më parë..!

   Në hyrje të xhamisë, në krah të majtë, është improvizuar një abdeshane, me disa çezme që i shërbejnë kujtdo që ka nevojë të pajiset me abdes, para faljes së namazit. Faltorja, disa hapa më tutje, përbëhet nga mihrabi, i punuar thjeshtë dhe i zbukuruar me dy perde me ngjyrë të gjelbërt e të kuqe. Minberi, është një punim dërrase, i thjeshtë, me disa këmbë shkallë. Bri tij janë varur disa peshqirë, që kushedi se pse janë lënë aty, sepse vetëm aty nuk është vendi i tyre!

   Në krahun tjetër të minberit ndodhet një raft i vogël, në këmbë, në brendësi të së cilit janë vendosur disa libra. Ai, kryen edhe funksionet e një minibiblioteke që i ofron besimtarëve prej “mirësive” të saj, saherë kanë nevojë. Ky fakt, padyshim që duhet përshëndetur dhe inkurajuar për mirë, sepse mbart në vetëvete elementë qytetërues, që e kanë burimin te xhamia!

   Megjithëse nuk i mungon elektrifikimi, muret e xhamisë së Drishtit janë të veshura edhe me kandilë me pasqyrë, që me siguri janë pjesë e traditës së lashtë të kësaj xhamie. Ata, në njëfarë mënyre, janë urë lidhëse e bashkëkohores me traditën dhe gjurmët e lashtësisë së “xhamisë së Hebibajve”, siç quhej ndryshe kjo xhami.

   Xhamia e Drishtit është e shtruar me tapeta shumëngjyrësh e rrypina të ndryshme, që e zbukurojnë atë dhe njëkohësisht i vijnë në ndihmë xhematit në momentin e rreshtimit për namaz.

   Ndonëse me një xhemat jo të pakët në numër, xhamia e Drishtit është e qetë, e paqtë. Dominon butësia e kësaj nate plot mëshirë. Teksa hyjmë në ambientin e faltores, më të vjetrit ngrihen në këmbë dhe me urime e lutje dashamire vijnë drejt nesh duke na shtrënguar duart e duke na përqafuar. Janë të kënaqur që xhaminë e tyre nuk e kanë harruar në këtë Ramazan, ndonëse realiteti i përgjithshëm i saj dëshmon të kundërtën..! Edhe xhamia e Drishtit, si shumë xhami të tjera të Shkodrës, ka kohë që është lënë në harresë dhe vazhdon..!

   Megjithatë, ky fakt nuk i ka penguar më të rinjtë e përkushtuar të kësaj xhamie që të lexojnë e të fitojnë dituri, për t’ia përcjellur më pas vëllezërve të tyre në xhami. Këtë, e pamë edhe në xhaminë e Drishtit, ku në momentet e hyrjes tonë, pranë mihrabit ishte ulur një i ri, që me shumë përkushtim po u lexonte hadithe të përzgjedhura besimtarëve të pranishëm. E falënderova me zemër “vaizin” e ri të kësaj xhamie, për iniciativën e tij, në shërbim të fjalëve të të dërguarit të All-llahut (a.s)!

   Falja e namazit të jacisë, pasuar nga teravia, paraprirë nga një ders mbi vlerat dhe dobitë e agjërimit, ta shtojnë edhe më tepër dëshirën për të qëndruar sa më gjatë në këtë xhami të thjeshtë, thuajse përdhese, por me njerëz të mirë, të dashur, bujarë, besimtarë!

   Pas përfundimit të riteve fetare dhe lutjes së gjatë në gjuhën shqipe, sëbashku me thirrësin islam Lavdrim Hamja, përqafohemi ngrohtë me xhematin e xhamisë së Drishtit me dëshirën e mirë të ritakimit dhe marrim të largohemi, prej nga kemi ardhur.

   Teksa dalim nga xhamia e Drishtit, errësirën e natës, e thyen drita e largët e yjeve të panumërt që qëndrojnë mbi kokat tona. Teksa i sheh, vëren harmoni! Ata ngjajnë me fenerë ndriçues, shumë larg e shumë lart mbi ne. Aq larg e lart, sa distanca e realitetit të kësaj xhamie e kësaj zone me vërtetësitë e dëshirave dhe lutjeve të sinqerta, për mirëqenie dhe begati të saj!

[2] Në lidhje me vjetërsinë e saj, kam gjetur të shkruar se: “Xhamija, qi âsht me nji minare latue për bukuri, me sarrafe prej hekurash kafazlí, me gjith se âsht andej ure e prroni, mban êmnin e kësaj lagje: Xhamija Hebibaj”- Shih: Hashim Koplikaj, “Postrriba”, në revistën “Cirka”, viti II, nr. 27, 1.8.1937, fq. 195..

Autori: http://www.muhamedsytari.net

(Shkodër, më 12 shtator 2008)

Rrugës drejt xhamisë së fshatit Kullaj, është e pamundur të mos kalosh pranë xhamisë së Boksit dhe asaj të Dragoçit. Në horizontet e kësaj zone, zërat e imamëve dhe muezinëve përzihen në një harmoni netësh Ramazani, duke të dhuruar kënaqësinë e dëgjimit të një këshille fetare, një ajeti kur’anor, një ezani të ëmbël. Drejt tyre shihen të rinj e të reja që shpejtojnë. Të rejat e fshatit Boks, me veshjen e tyre karakteristike, hixhabin e besimit, përshpejtojnë drejt xhamisë me dëshirën për të dëgjuar një vasë të re, për të mësuar diçka më shumë për fenë e tyre, për të shtuar dituri e përkushtim.

   Xhamia e fshatit Kullaj, qëndron në majën e një kodre, në shpinë të së cilës duket mali Maranaj. Për t’u shkuar drej saj duhet të ngjesësh 54 shkallët e mëdha prej betoni, në anë të së cilave shkëmbinjtë dhe shkurrishtat krijojnë mozaikun e një zone me tiparet, të veçantat e karakteristikat e veta.

   Nga poshtë vërejmë muezinin e kësaj xhamie, që nga maja e minares, me megafon në dorë lajmëron hyrjen e kohës së jacisë. Kishte kohë që nuk kisha parë një muezin  në maje të minares. Kushedi qysh kur nuk kisha shijuar një pamje të tillë!

   Në mihrabin e xhamisë ndodhet imami i saj, Kujtim Cufaj, që me siguri nuk e ka menduar se sonte do të na kishte miq. Ai drejton namazin e jacisë e më pas, nën drejtimin e thirrësit islam Lavdrim Hamja, falim sëbashku njëzet rekatet e teravisë së trembëdhjetë të këtij Ramazani.

   Pas lutjes së bërë në gjuhën shqipe, mbajta një vasë rreth urtësisë së faljes së All-llahut (xh.sh) dhe hapësirat e mëdha që Ai i ka krijuar njeriut për të gjetur rrugët e pendimit, faljes, përuljes para Tij, me përkushtim e sinqeritet.

   Fatihaja, në heshtje, është ëmbëlsira e këtij tubimi e kësaj nate, me besimtarët muslimanë, në xhaminë e fshatit Kullaj.

   Në një pamje të përgjithshme, xhamia e fshatit Kullaj, ndonëse e vogël, është shumë e këndshme dhe e zbukuruar me shije. E veçantë e dukshme e kësaj xhamie është se në muret e brendshme të saj, janë shkruar ajete të ndryshme kur’anore. Edhe pse kaligrafia arabe e realizuar mbi to lë shumë për të dëshiruar, mesazhet që ata përcjellin janë të rëndësishme e të përshtatshme për një ambient të tillë.

   Në zemër të mihrabit, është shkruar emri i madhëruar i Krijuesit të gjithësisë: “All-llah”. Mbi harkun e tij, si një kurorë, shkruhet sureja “Ihlas”: “Thuaj: Ai, All-llahu është Një! All-llahu është Ai që çdo krijesë i drejtohet (i mbështetet) për çdo nevojë. As s’ka lindur kë, as nuk është i lindur. Atij askush nuk i është i barabartë”[1] e, mbi mkurorën e mihrabit, shkruhet: “Bismil-lahirr-rrahmanirr-rrahim”.

   Në ballë të xhamisë, në të djathtë të mihrabit shkruhet ajeti kur’anor: “Namazi është obligim i caktuar për besimtarët!”[2] e, në të majtë të tij: “E Ne nuk të dërguam ty (Muhammed) vetëm se mëshirë për të gjitha krijesat”.[3] Poashtu, nga ana e djathtë e mihrabit, në gjuhën arabe dhe shqipe, shkruhet: “Me të vërtetë besimtarët e All-llahut do të jenë fitimtarë”, e në të majtë të tij : ”Kujdes! Për të dashurit e All-llahut nuk ka frikë e as që do të pendohen!”.

   Duke u përshëndetur me të pranishmit, një i moshuar 88 vjeçar, Dul Idrizi, më afrohet dhe teksa më uron me zemër, më thotë: “Ma ka ba Zoti të lehtë ninimin e Ramazanit t’sivjetshëm. Përveç ditës së parë që kam pasë pak vështirsi, ditë e tjerta më kanë shku si jo ma mir, shyqyr t’Madhit Zot! Tanë jetën kam ninu, por si ky Ramazan, kaq i lehtë e kaq i bereqetshëm, nuk kam pa!” Sigurisht, dëshmia e plakut të Kullajve, me qeleshe të bardhë mbi kokë, ka një domethënie të madhe, një mesazh të rëndësishëm, një vlerë të madhe shpirtërore.

   Duke u larguar nga fshati Kullaj, kalojmë sërish pranë xhamisë së fshatit Dragoç e, pak më tutje pranë xhamisë së fshatit Boks. Megjithëse nata me heshtjen e saj ka mbuluar me pelerinën e saj zonën e Postribës, dritat e ndezura mbi minaret e këtyre xhamive, e thyejnë disi errësirën e saj, duke u bërë si fare udhërrëfyese edhe për udhëtarët e natës…

[1] Kur’ani: 112:1-4.

[2] Kur’ani: 4:103.

[3] Kur’ani: 21:107.

 Autori: http://www.muhamedsytari.net